Halı Dokumacılığı

Halı dokumacılığının, tam olarak ne zaman başladığı bilinmemekle birlikte, çok eski zamanlardan beri Anadolu'da halkın en önemli uğraşlarından biri olmuştur. Özellikle göçebe kültürün uzantısı olarak karşımıza çıkan dokumacılık, konargöçer yaşam tarzını benimsemiş halkın yerleşik hayata geçmesiyle birlikte devam ettirilmiştir. Halıcılık alanında yapılan bilimsel çalışmalar sonucunda farklı yerlerde dokunan halılar, sahip oldukları motif, renk, kompozisyon, kullanılan hammadde gibi ayırıcı özelliklerinden dolayı dokundukları yerin adı ile anılır duruma gelmiştir. Halıların zaman içinde hangi etkilerle bu ayırıcı özellikleri kazanmış oldukları tam ve kesin olarak tanımlanabilmiş değildir. Batı Anadolu'da da, zaman içinde gelişerek kendi kimliğini kazanmış ve bu kimliği dokunan halılar üzerinde yaşatabilmiş birçok ünlü halıcılık merkezi vardır. Bu sebeple bölgenin sahip olduğu dokumacılık potansiyeli göz önüne alınarak Bergama halıları Tez konusu olarak seçilmiştir.

Tez çalışmasının ana malzemesi "Bergama Halısı"dır. Dolayısıyla tezin görsel ve kuramsal içeriği bütünüyle "Bergama Halısı" üzerinde şekillenmiştir. Bu halıların gerçekten Bergama'da mı, yoksa Batı Anadolu bölgesinde başka bir dokuma merkezinde mi dokunduğu da tam olarak bilinmemektedir. Bu noktada Bergama halıları, uzun bir dönemde ve geniş coğrafi alanda değerlendirilmektedir. Geleneksel kültürümüzün bir parçası olan ve ait oldukları dönem ile ilgili birçok veriyi taşıyarak sonraki kuşaklara aktarmada belge özelliği taşıyan halılar ile ilgili araştırma yaparken, halıların tanımlanmasında en önemli ayırıcı özelliklerinden olan hammadde, renk ve desen özelliklerinin bilinmesi gereklidir. Bu sebeple halıların teknik analizinin yapılması ve tasarım özelliklerinin doğru bir şekilde belirlenmesi en önemli konuların başında gelmektedir. "Bergama Halılarının Tasarım Özellikleri ve Yeni Halı Tasarımları" başlıklı tez çalışması bu bakış açısı ile ele alınarak Bergama halıları tasarım açısından değerlendirilmeye çalışılmıştır.

Dokuyuculara Yönelik Bilgiler

 Bu bölümde dokuyucuların demografik özellikleri, halı dokuma tekniği, sağlık sorunları, ekonomik durumları, çalışma ortamı ve kullandıkları araç-gereçlere ilişkin dokuyucuların değerlendirmeleri yer almaktadır.

Dokuyucuların demografik özellikleri

Yörede gerek el dokusu halıcılıkla uğraşan ailelerde gerekse atölyelerde erkek dokuyucu bulunmamakta, dokuyucu profilini genç kızlar ve kadınlar oluşturmaktadır Buna göre ilk önce dokuyucuların yaş gruplarına göre dağılımı incelenmiş veriler çizelge 5.28' de verilmiştir.

Çizelge 5.28.Dokuyucuların yaş grupları Yaş grupları Savı % 13-18 117 33.43 19-24 74 21.14 25-30 33 9.44 31-36 41 11.71 37-42 38 10.86 43-48 23 6.57 49-54 11 3.14 55-60 10 2.86 61-65 3 0.86 Toplam 350 100.00

Çizelge 5.28'den de görüldüğü gibi dokuyucuların %33.43'ü 13-18 , %21.14'ü 19-24 yaş grubuna girmektedir. Araştırma kapsamına alınan kadınlarda yaş minimum 13 , maksimum 65 olup dokuyucuların yaş ortalaması 26.377 ± 0.65'dir ve bu işle uğraşanların genç yaş gruplarından olduğu görülmektedir.

Altınbaş (1979)'ın Hereke de ipek el dokusu halı dokuyucuları üzerinde yaptığı araştırmada, araştırma kapsamına alınan kadınlarda yaşın 10 yaştan daha küçük, 40 yaştan ve daha büyük olduğunu tespit etmiştir.

Görgünay (1980) Erzurum 'da yaptığı araştırmada dokuyucuların %49.33'ünün 13-15 yaş gurubunda, % 26.67'sinin 16-18 yaş gurubunda, %12.00'sinin ise 10-12 yaş grubunda olduğunu bildirmiştir.

Altınbaş ve Yazıcıoğlu (1987) ,Kayseri İlinde yaptıkları araştırmada halı dokuyucularının %67.34'ünün 11-20 , %16.93'ünün 21-30, %11.69'unun 31-40 ve %4.03'ünün 40'dan büyük yaş grubunda olduğunu ve el dokusu halıcılığın en yoğun şekilde 10-30 yaş grubunda yapıldığını , ileri yaş gruplarında ise dokuyucuların bu işle uğraşma oranının düşük olduğunu saptamışlardır.

Kalınkara vd. (1995) İsparta ve Antalya İllerinde el dokusu halıcılıkla uğraşan kadınlar üzerinde yaptıkları bir araştırmada araştırma kapsamına alınan kadınlarda yaşın minimum 13, maksimum 65 olduğunu ortalama 31.38 ± 0.78 olduğunu tespit etmişlerdir.

Koçyiğit (1995) Kayseri ilindeki halı dokuyucularının %67.34'ünün 11-20 yaş gurubunda, %16.94'ünün 21-30 yaş gurubunda %11.69'unun ise 31-40 yaş gurubunda olduğunu belirterek elde edilen sonuçlara benzer bir tablo çizmektedir.

Şenyüz (1996) Kayseri'nin Bünyan ilçesinde yaptığı bir araştırma da ise araştırma kapsamına alman kadınlarda yaşın minimum 11, maksimum 61 olduğunu ortalama 28.95 olduğunu belirlemiştir.

Bu çalışmada elde edilen sonuçlar diğer araştırmacıların bulguları ile benzerlik göstermektedir.

Ülkemizin belli başlı halı dokuma merkezleri olan Hereke, Erzurum, İsparta , Antalya ve Kayseri yörelerinde yapılan bu araştırmaların yaş ortalamalarına ait sonuçlarının birbirlerine yakın değerlerde olduğu dikkati çekmektedir. Burada ülkemizde dokuyucuların genel olarak 10-40 yaş arasında hem çocuk, hem genç, hem de yaşlı insanların aynı anda istihdam edilebileceği bir sektör olduğu bir kez daha vurgulanmış olmaktadır.

Niğde İlinde el dokusu halıcılıkla uğraşan dokuyucuların medeni durumlarına göre dağılımı ise çizelge 5.29'da görülmektedir.